Wywiezienie dziecka za granicę przez jednego z rodziców może być zgodne z prawem, ale w określonych okolicznościach może również naruszać prawa drugiego rodzica i prowadzić do konieczności wszczęcia postępowania o powrót dziecka do Polski. Kluczowe znaczenie ma nie tylko to, kto faktycznie opiekuje się dzieckiem, lecz przede wszystkim zakres władzy rodzicielskiej, miejsce zwykłego pobytu dziecka, istniejące orzeczenia sądu oraz to, czy drugi rodzic wyraził zgodę na wyjazd.
Szczególnie poważna sytuacja powstaje wtedy, gdy dziecko zostało zabrane za granicę bez zgody rodzica albo na czas określony, ale po upływie uzgodnionego terminu nie wraca do Polski. W takim przypadku problemem może być już nie samo wywiezienie, lecz bezprawne zatrzymanie dziecka za granicą.
Jeżeli dziecko dopiero może zostać wywiezione, nie należy czekać do momentu przekroczenia granicy. W zależności od okoliczności zalecana jest konsultacja z adwokatem specjalizującym się w prawie rodzinnym, ponieważ możliwe jest podjęcie działań prawnych jeszcze przed wyjazdem.
Czy jeden z rodziców może wywieźć dziecko za granicę bez zgody drugiego?
Nie ma jednej odpowiedzi, która odnosiłaby się do wszystkich sytuacji. Sam fakt, że dziecko mieszka na co dzień z jednym z rodziców, nie oznacza automatycznie, że ten rodzic może samodzielnie zdecydować o wyjeździe dziecka za granicę albo wywiezieniu dziecka za granicę na stałe.
Zgodnie z art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o istotnych sprawach dziecka rodzice posiadający władzę rodzicielską rozstrzygają wspólnie. Jeżeli nie są w stanie osiągnąć porozumienia, decyzję może podjąć sąd opiekuńczy.
Z praktyki adwokata wynika, że w polskim sądownictwie wyjazd dziecka za granicę jest traktowany jako istotna sprawa dziecka.
Nie oznacza to jednak, że każdy wyjazd dziecka bez formalnej zgody drugiego rodzica będzie porwaniem rodzicielskim, a w przypadku wyjazdu za granicę będzie kwalifikowany jako międzynarodowe uprowadzenie dziecka. Dla prawidłowej oceny sytuacji adwokat rodzinny musi przeanalizować konkretne uprawnienia obojga rodziców.
Wyjazd dziecka za granicę – co ma znaczenie, gdy rodzice mają wspólną władzę rodzicielską?
Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest uprawnione i zobowiązane do jej wykonywania. Jednak w sprawach istotnych rodzice powinni podejmować decyzje wspólnie. Dlatego rodzic, który chce zabrać dziecko za granicę, powinien co do zasady uzyskać zgodę drugiego rodzica na wyjazd dziecka.
Jeżeli drugi rodzic odmawia zgody należy wystąpić do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka. Sąd oceni, czy planowany wyjazd odpowiada dobru dziecka.
Dotyczy to nie tylko nagłego wywiezienia dziecka za granicę czy planowanej przeprowadzki, ale również wyjazdu czasowego, w tym wyjazdu wakacyjnego. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje wprost, że także krótkotrwały wyjazd zagraniczny wymaga zgody drugiego rodzica, jeżeli jest on uprawniony do współdecydowania o tej kwestii. Tym bardziej – wywiezienie dziecka za granicę na stałe.
W praktyce istotne może być m.in. to, dokąd dziecko ma wyjechać, na jak długo, w jakim celu, gdzie będzie przebywać, jaki będzie miało kontakt z drugim rodzicem oraz czy wyjazd nie będzie faktycznie prowadził do zmiany jego miejsca zwykłego pobytu, czyli nie nastąpi wywiezienie dziecka za granicę.
A co, jeżeli jeden z rodziców ma ograniczoną władzę rodzicielską?
Samo stwierdzenie, że władza rodzicielska została ograniczona, nie pozwala jeszcze odpowiedzieć, czy zgoda tego rodzica na wyjazd jest konieczna. Decydujące znaczenie ma treść wyroku lub postanowienia sądu. Jeżeli rodzic nadal ma uprawnienie do współdecydowania w sprawach dotyczących miejsca pobytu dziecka albo innych istotnych kwestii, jego stanowisko może mieć bezpośrednie znaczenie dla legalności wyjazdu.
Jeszcze inaczej wygląda sytuacja, gdy rodzic został pozbawiony władzy rodzicielskiej albo jego uprawnienia zostały ograniczone w sposób wyłączający możliwość współdecydowania w danej sprawie.
Dlatego przed wyjazdem warto dokładnie przeanalizować wyrok rozwodowy, postanowienie sądu rodzinnego lub inne orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej, a w przypadku wątpliwości – skonsultować się z prawnikiem rodzinnym i kancelarią.
Czy zgoda na wyjazd dziecka powinna być pisemna?
Prawo nie przewiduje jednego obowiązkowego formularza zgody rodzica na wyjazd dziecka za granicę. Z punktu widzenia dowodowego zdecydowanie bezpieczniejsze jest jednak uzyskanie zgody w formie pisemnej.
Warto wskazać przynajmniej:
- dane dziecka i rodziców,
- państwo lub państwa, do których dziecko może wyjechać,
- termin wyjazdu i planowanego powrotu,
- cel wyjazdu,
- ewentualnie adres pobytu dziecka,
- sposób kontaktowania się z drugim rodzicem.
Szczególnie ważne jest dokładne ustalenie, czy zgoda dotyczy konkretnego krótkiego wyjazdu, czy również dłuższego pobytu, a także czy istnieje realne ryzyko bezprawnego wywiezienia dziecka za granicę.
Wyjazd dziecka był legalny, ale dziecko nie wróciło do Polski
To jedna z najważniejszych sytuacji, ponieważ legalne wywiezienie dziecka może przekształcić się w bezprawne zatrzymanie dziecka za granicą.
Przykładowo rodzic może wyrazić zgodę na wyjazd dziecka do Hiszpanii na dwa tygodnie. Dziecko wyjeżdża zgodnie z ustaleniami, lecz po upływie dwóch tygodni drugi rodzic informuje, że dziecko nie wróci, ponieważ pozostanie za granicą na stałe. Jest to klasyczne wywiezienie dziecka za granicę w celu zmiany miejsca pobytu.
W takim przypadku ocena prawna adwokata może być zupełnie inna niż przy pierwotnym wyjeździe. Z punktu widzenia Konwencji haskiej istotne jest bowiem również zatrzymanie dziecka, a nie tylko fizyczne wywiezienie dziecka z kraju. Konwencja haska z 1980 r. przewiduje mechanizm mający doprowadzić do możliwie szybkiego powrotu dziecka bezprawnie wywiezionego lub zatrzymanego w innym państwie.
Co zrobić, jeżeli drugi rodzic dopiero zamierza wywieźć dziecko?
Jeżeli istnieje realne ryzyko wywiezienia dziecka za granicę, szczególnie niebezpieczne jest bierne oczekiwanie na rozwój sytuacji.
W zależności od okoliczności należy przeprowadzić profesjonalną poradę prawną, podczas której adwokat lub radca prawny rozważy wystąpienie do sądu rodzinnego o odpowiednie rozstrzygnięcie lub zabezpieczenie. Wniosek powinien być oparty na konkretnych okolicznościach wskazujących, dlaczego istnieje rzeczywiste zagrożenie wyjazdu oraz dlaczego może on naruszać prawa drugiego rodzica albo dobro dziecka.
Im bardziej konkretne są informacje – np. zakupione bilety, przygotowane dokumenty, informacje o planowanym miejscu pobytu czy wcześniejsze deklaracje rodzica – tym łatwiej prawnik przedstawi sądowi rzeczywisty charakter zagrożenia.
W sprawach tego rodzaju czas ma istotne znaczenie. Jeżeli dziecko przekroczy granicę konieczne może być uruchomienie mechanizmów współpracy międzynarodowej, a czasem nawet Child Alert.
Co zrobić, gdy dziecko zostało już wywiezione za granicę?
Pierwszym krokiem powinno być ustalenie, gdzie dziecko przebywa, kiedy zostało wywiezione za grnaicę, w jakich okolicznościach i jakie prawa przysługiwały rodzicom bezpośrednio przed wyjazdem.
Należy zabezpieczyć dokumenty i dowody, w szczególności orzeczenia sądowe dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu i kontaktów, wiadomości SMS, e-maile i komunikatory dotyczące wyjazdu i terminu powrotu, czy wszelkie dowody potwierdzające brak zgody na stałe pozostawienie dziecka za granicą.
Z doświadczenia adwokata od spraw rodzinnych wynika, że nie należy również usuwać ani modyfikować korespondencji z drugim rodzicem. W sprawach transgranicznych pozornie nieistotna wiadomość może mieć później znaczenie dla ustalenia, czy zgoda na wyjazd rzeczywiście została udzielona i jaki był jej zakres.
Konwencja haska – kiedy może pomóc w odzyskaniu dziecka?
Konwencja haska dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę jest jednym z podstawowych instrumentów prawnych wykorzystywanych w sprawach międzynarodowego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka.
Jej celem jest doprowadzenie do powrotu dziecka do państwa jego zwykłego pobytu. Konwencja może mieć zastosowanie m.in. wtedy, gdy dziecko przed wywiezieniem miało miejsce zwykłego pobytu w jednym państwie, a następnie zostało bezprawnie zabrane do innego państwa lub w nim zatrzymane z naruszeniem praw do pieczy.
Konwencja dotyczy dzieci, które nie ukończyły 16 lat oraz przewiduje szczególne zasady dotyczące m.in. sytuacji, gdy od bezprawnego wywiezienia dziecka lub zatrzymania minął dłuższy czas. Przy wszczynaniu postępowania przed upływem roku obowiązuje szczególnie istotna zasada zmierzająca do niezwłocznego powrotu dziecka, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w Konwencji.
Jak rozpocząć procedurę powrotu dziecka do Polski?
Rodzic, którego dziecko zostało bezprawnie wywiezione lub zatrzymane za granicą, może w odpowiednich przypadkach skorzystać z pomocy prawnej i procedury przewidzianej przez Konwencję haską.
W Polsce funkcję organu centralnego w sprawach objętych Konwencją haską pełni Minister Sprawiedliwości. Wniosek o powrót dziecka może zostać przekazany za pośrednictwem polskiego organu centralnego albo – zgodnie z zasadami Konwencji – bezpośrednio do właściwego organu centralnego państwa, w którym dziecko przebywa.
W praktyce sprawa może wymagać również udziału prawnika w państwie, do którego dziecko zostało wywiezione. Jest to szczególnie istotne wtedy, gdy konieczne jest prowadzenie postępowania przed zagranicznym sądem albo szybkie podjęcie działań zabezpieczających na miejscu.
Polska kancelaria i adwokat może natomiast pomóc w ocenie sytuacji od strony prawa polskiego, przygotowaniu dokumentów, ustaleniu właściwego trybu postępowania, zebraniu dowodów oraz skoordynowaniu działań z prawnikiem zagranicznym.
Co jeżeli drugi rodzic twierdzi, że miał zgodę na wyjazd?
Jest to jedna z najczęstszych kwestii spornych.
Drugi rodzic może twierdzić, że wyrażona wcześniej zgoda obejmowała również dłuższy pobyt dziecka, przeprowadzkę albo pozostanie dziecka za granicą. Rodzic domagający się powrotu może natomiast wskazywać, że zgoda dotyczyła wyłącznie wakacji albo konkretnego terminu.
Dlatego znaczenie mają nie tylko formalne dokumenty, ale również treść korespondencji i zachowanie rodziców przed wyjazdem i po nim.
Jeżeli np. rodzic napisał: „zgadzam się, żeby dziecko pojechało z tobą na dwa tygodnie do Włoch”, nie jest to równoznaczne z oczywistą zgodą na stałą przeprowadzkę do Włoch.
W postępowaniu międzynarodowym kwestia zgody lub późniejszego zaakceptowania wyjazdu może mieć istotne znaczenie. Konwencja haska przewiduje bowiem szczególne zasady dotyczące sytuacji, w której osoba uprawniona do pieczy wyraziła zgodę na wyjazd albo później zaakceptowała jego skutki.
Czy wywiezienie dziecka za granicę może mieć konsekwencje karne?
Tak, ale kwestia odpowiedzialności karnej wymaga odrębnej analizy i wsparcia adwokata specjalizującego się w prawie karnym.
Kodeks karny w art. 211 przewiduje odpowiedzialność za uprowadzenie lub zatrzymanie małoletniego poniżej 15 lat wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru. Obecnie zagrożenie karą wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Nie oznacza to jednak, że każdy konflikt między rodzicami dotyczący wyjazdu zagranicznego automatycznie stanowi przestępstwo z art. 211 k.k.
Postępowanie karne nie zastępuje również cywilnych mechanizmów służących doprowadzeniu do powrotu dziecka. W sprawach międzynarodowych trzeba odpowiednio rozdzielić te dwa problemy.
Dlaczego w sprawach o wywiezienie dziecka za granicę liczy się czas?
Międzynarodowa sprawa rodzinna jest znacznie trudniejsza, gdy dziecko od dłuższego czasu przebywa w innym państwie.
Upływ czasu może wpływać m.in. na sytuację faktyczną dziecka, jego związanie z nowym środowiskiem oraz możliwość wykazania okoliczności istotnych z punktu widzenia Konwencji haskiej. Sama Konwencja wprowadza szczególne rozwiązanie dotyczące postępowań wszczętych przed upływem roku od bezprawnego wywiezienia lub zatrzymania.
Nie oznacza to, że po upływie roku rodzic automatycznie traci możliwość domagania się powrotu dziecka. Oznacza natomiast, że zwlekanie z podjęciem działań może mieć bardzo poważne konsekwencje procesowe i faktyczne.
Co może zrobić adwokat w sprawie wywiezienia dziecka za granicę?
Pomoc adwokata może być potrzebna zarówno przed wyjazdem dziecka, jak i po jego wywiezieniu.
W pierwszym przypadku prawnik może przeanalizować sytuację rodzinną, istniejące orzeczenia i zakres władzy rodzicielskiej oraz pomóc przygotować odpowiedni wniosek do sądu, w tym dotyczący zabezpieczenia.
Jeżeli dziecko już znajduje się za granicą, konieczne może być natomiast ustalenie, czy sprawa spełnia przesłanki zastosowania Konwencji haskiej, jakie prawa rodzicielskie zostały naruszone, jakie państwo jest państwem zwykłego pobytu dziecka i jaka procedura będzie właściwa.
W sprawach transgranicznych istotne jest również skoordynowanie postępowania w Polsce z ewentualnym postępowaniem w państwie, w którym dziecko przebywa. W zależności od sprawy może być potrzebna współpraca z zagranicznym adwokatem lub radcą prawnym.
Wywiezienie dziecka za granicę a porwanie rodzicielskie – czy to to samo?
Pojęcia te są często używane zamiennie, ale z punktu widzenia prawnego sytuacja może być bardziej złożona.
„Porwanie rodzicielskie” jest przede wszystkim określeniem opisującym sytuację, w której jeden z rodziców zabiera lub zatrzymuje dziecko wbrew uprawnieniom drugiego rodzica. Natomiast międzynarodowe bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie dziecka jest pojęciem mającym konkretne znaczenie na gruncie Konwencji haskiej.
Dlatego nie każde wywiezienie dziecka za granicę należy automatycznie określać jako porwanie (szczegółowe omówienie zagadnienia porwania rodzicielskiego – kliknij w link).
Wywiezienie dziecka za granicę – najważniejsze wnioski
Jeżeli rodzic podejrzewa, że drugi rodzic chce wywieźć dziecko za granicę bez jego zgody, nie powinien czekać do momentu przekroczenia granicy. Możliwość podjęcia skutecznych działań może zależeć od szybkości reakcji i właściwego dobrania środka prawnego przez prawnika.
Jeżeli dziecko już zostało wywiezione, należy jak najszybciej ustalić jego miejsce pobytu, dotychczasowe miejsce zwykłego pobytu dziecka, zakres praw rodzicielskich obojga rodziców oraz okoliczności wyjazdu. W odpowiednich przypadkach może zostać uruchomiona procedura przewidziana przez Konwencję haską, której celem jest doprowadzenie do powrotu dziecka do państwa jego zwykłego pobytu.
Te działania pozwolą później uniknąć najczęściej zadawanych pytań, takich jak: czy można wywieźć dziecko za granicę bez zgody ojca, czy można wywieźć dziecko za granicę bez zgody matki, co zrobić gdy ojciec wywiózł dziecko za granicę, co zrobić gdy matka wywiozła dziecko za granicę, jak odzyskać dziecko wywiezione za granicę, czy drugi rodzic może zatrzymać dziecko za granicą, jak zabronić wyjazdu dziecka za granicę.
FAQ – wywiezienie dziecka za granicę
Czy można wywieźć dziecko za granicę bez zgody drugiego rodzica?
Jeżeli oboje rodzice mają władzę rodzicielską i są uprawnieni do współdecydowania o istotnych sprawach dziecka, wyjazd zagraniczny co do zasady wymaga ich wspólnej decyzji.
Co zrobić, jeśli drugi rodzic wywiózł dziecko za granicę?
Należy ustalić miejsce pobytu dziecka, zabezpieczyć dokumenty i dowody oraz ustalić, czy sytuacja może zostać zakwalifikowana jako bezprawne uprowadzenie lub zatrzymanie w rozumieniu Konwencji haskiej.
Czy Konwencja haska działa w każdym państwie?
Nie. Znaczenie ma to, czy państwo, do którego dziecko zostało jest związane Konwencją haską.
Jak przygotować się do konsultacji w sprawie wywiezienia dziecka za granicę?
Na pierwszą konsultację z adwokatem warto przygotować przede wszystkim wyrok, postanowienie, porozumienie lub zgodę na wyjazd. Im wcześniej prawnik otrzyma te informacje, tym szybciej można ustalić właściwą procedurę.
Czy można odzyskać dziecko z zagranicy?
Tak, możliwe jest dochodzenie powrotu dziecka na podstawie Konwencji haskiej, która zależy od wieku dziecka, jego zwykłego miejsca pobytu przed wyjazdem, praw rodzicielskich oraz państwa, do którego dziecko zostało zabrane.
Czy można zablokować wyjazd dziecka przed przekroczeniem granicy?
Tak – gdy istnieje realne ryzyko bezprawnego wywiezienia dziecka, znaczenie ma odpowiednio sformułowany wniosek o zabezpieczenie.
Jak szybko trzeba działać po wywiezieniu dziecka?
Najlepiej natychmiast. Konwencja haska przewiduje szczególne znaczenie dla spraw wszczętych przed upływem roku od bezprawnego wywiezienia lub zatrzymania.
Czy adwokat jest potrzebny w sprawie o powrót dziecka z zagranicy?
Nie jest formalnie wymagany, ale w sprawach międzynarodowych profesjonalna pomoc prawna ma duże znaczenie. Konieczne może być przeanalizowanie prawa polskiego, Konwencji haskiej, przepisów unijnych oraz prawa państwa, w którym znajduje się dziecko. W razie potrzeby adwokat od prawa rodzinnego może również koordynować działania z prawnikiem zagranicznym.
Potrzebujesz pomocy adwokata w sprawie wywiezienia dziecka za granicę?
Jeżeli dziecko zostało wywiezione z Polski bez Twojej zgody, nie zostało zwrócone w uzgodnionym terminie albo obawiasz się, że drugi rodzic zamierza wywieźć je za granicę, warto możliwie szybko skonsultować sytuację z adwokatem.
Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas – Adwokat we Wrocławiu prowadzi sprawy rodzinne wymagające analizy władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka, kontaktów oraz sytuacji związanych z wyjazdem lub zatrzymaniem dziecka za granicą. W sprawach transgranicznych możliwe jest również ustalenie właściwej procedury i potrzeby współpracy z prawnikiem w innym państwie.
W przypadku realnego zagrożenia wywiezieniem dziecka lub jego zatrzymania za granicą warto działać bez zbędnej zwłoki – skontaktuj się z doświadczonym prawnikiem z naszej Kancelarii we Wrocławiu, który zadba o dobro dziecka i spokój rodzica.
