„Ojciec miał oddać dziecko po weekendzie, ale nie chce go zwrócić”. „Matka zabrała dziecko i wyjechała do innego miasta”. „Drugi rodzic mówi, że wyjedzie z dzieckiem za granicę i nie poda adresu”. „Rodzic nie chce oddać dziecka”. W takich sytuacjach rodzice często używają określenia porwanie rodzicielskie. W praktyce adwokata – czy to już porwanie rodzicielskie, czy jeszcze konflikt rodzinny?
To, czy zachowanie jednego z rodziców jest bezprawne i czy może prowadzić do odpowiedzialności karnej, zależy od konkretnych okoliczności: przede wszystkim od zakresu władzy rodzicielskiej, treści orzeczeń sądu, sposobu uregulowania miejsca pobytu dziecka i kontaktów oraz tego, czy drugi rodzic miał prawo do sprawowania pieczy nad dzieckiem.
Z perspektywy adwokata specjalizującego się w prawie rodzinnym sytuacja wygląda inaczej, gdy oboje rodzice mają pełną władzę rodzicielską, inaczej gdy jednemu z nich władzę ograniczono, a jeszcze inaczej, gdy obowiązuje prawomocne orzeczenie nakazujące wydanie dziecka. Szczególnego znaczenia nabiera wywiezienie dziecka za granicę.
Jeżeli rodzic nie chce oddać dziecka, rodzic nie oddał dziecka po kontakcie, ojciec nie oddaje dziecka po kontaktach, zatrzymał je po zakończeniu kontaktu albo istnieje realne ryzyko wyjazdu za granicę, nie warto zwlekać z oceną sytuacji prawnej. W sprawach dotyczących dzieci czas reakcji może mieć bardzo duże znaczenie, dlatego warto skontaktować się z adwokatem od prawa rodzinnego.
Czym jest porwanie rodzicielskie?
„Porwanie rodzicielskie” jest określeniem używanym w praktyce, mediach i codziennym języku. Odnosi się najczęściej do sytuacji, w której jeden z rodziców bezprawnie zabiera dziecko, zatrzymuje je albo nie wydaje go drugiemu rodzicowi, mimo że drugi rodzic jest uprawniony do sprawowania nad nim pieczy.
Nie każde takie zachowanie będzie jednak „porwaniem” w znaczeniu prawa karnego. Porwanie rodzicielskie nie jest odrębnym przestępstwem z Kodeksu karnego. Ma to szczególne znaczenie w przypadku rodziców, którym nadal przysługuje pełna władza rodzicielska. Sam fakt, że jeden z rodziców zabrał dziecko bez uzgodnienia, nie oznacza jeszcze automatycznie popełnienia przestępstwa z art. 211 Kodeksu karnego.
Dlatego w każdej sprawie rodzinnej konieczna jest analiza sprawy przez adwokata i ustalenie, jaki dokładnie status prawny mają oboje rodzice.
- co zrobić, gdy ojciec nie chce oddać dziecka i co zrobić, gdy matka nie chce oddać dziecka?
- czy rodzic może zabrać dziecko bez zgody drugiego rodzica?
- czy ojciec może zabrać dziecko bez zgody matki i czy matka może zabrać dziecko bez zgody ojca?
- czy można zadzwonić na Policję, gdy rodzic nie oddaje dziecka?
- czy rodzic może zatrzymać dziecko po kontakcie?
- jak odzyskać dziecko od drugiego rodzica?
- czy zatrzymanie dziecka przez rodzica jest przestępstwem?
- kiedy porwanie rodzicielskie jest przestępstwem?
- co to jest art. 211 kk uprowadzenie dziecka przez rodzica.
Czy rodzic może zabrać dziecko bez zgody drugiego rodzica?
Nie ma jednej odpowiedzi, która pasowałaby do każdej sytuacji. Jeżeli obojgu rodzicom przysługuje pełna władza rodzicielska, oboje są odpowiedzialni za sprawowanie pieczy nad dzieckiem. Nie oznacza to jednak, że jeden z rodziców może dowolnie i bez konsekwencji podejmować wszystkie decyzje dotyczące dziecka. Zgodnie z art. 97 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, o istotnych sprawach dziecka powinni oni rozstrzygać wspólnie. W przypadku braku porozumienia rozstrzyga sąd opiekuńczy.
Jednocześnie trzeba odróżnić wykonywanie władzy rodzicielskiej od kontaktów z dzieckiem. Kontakty są od władzy rodzicielskiej niezależne. Obejmują spotkania z dzieckiem i zabieranie go poza miejsce jego stałego pobytu. Rodzic może mieć prawo do kontaktu z dzieckiem, ale niekoniecznie prawo do samodzielnego decydowania o jego miejscu pobytu.
Kiedy zatrzymanie dziecka może być bezprawne?
Zatrzymanie dziecka przez drugiego rodzica? Rodzic zabrał dziecko bez zgody? Typowym przykładem jest sytuacja, w której dziecko zostało wydane rodzicowi na określony czas, ale po zakończeniu kontaktu rodzic odmawia zwrotu dziecka.
Przykładowo: ojciec ma ustalone kontakty z dzieckiem w każdy drugi weekend miesiąca. Po zakończeniu kontaktu informuje matkę, że dziecka nie odda i że od tej pory będzie ono mieszkało u niego. Czy to jest uprowadzenie dziecka przez rodzica?
Jeżeli istnieje orzeczenie sądu określające sposób wykonywania kontaktów albo miejsce pobytu dziecka, takie działanie może stanowić poważne naruszenie obowiązującego porządku prawnego. Nie oznacza to jednak automatycznie porwania rodzicielskiego – kwalifikacja karna wymaga sprawdzenia m.in. tego, komu przysługuje władza rodzicielska i jakie dokładnie rozstrzygnięcie wydał Sąd.
Co zrobić, gdy rodzic nie chce oddać dziecka?
Porwanie rodzicielskie – co zrobić? Gdzie zgłosić porwanie rodzicielskie? Jeżeli drugi rodzic zatrzymał dziecko pierwszym krokiem powinno być ustalenie, na jakiej podstawie prawnej dziecko znajduje się u tego rodzica i czy na pewno jest to porwanie rodzicielskie.
Należy sprawdzić:
- czy istnieje orzeczenie dotyczące władzy rodzicielskiej, miejsca pobytu dziecka lub kontaktów,
- czy istnieje zabezpieczenie wydane na czas postępowania,
- czy rodzice zawarli porozumienie dotyczące wykonywania władzy rodzicielskiej,
- czy drugi rodzic ma pełną, ograniczoną, zawieszoną czy odebraną władzę rodzicielską.
Możliwe jest podjęcie działań w postępowaniu opiekuńczym. W określonych sytuacjach przepisy Kodeksu postępowania cywilnego pozwalają na przymusowe odebranie dziecka. Sąd może na wniosek uprawnionego zlecić kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka. Kurator może również zwrócić się o pomoc Policji.
Czy każde zatrzymanie dziecka przez rodzica jest przestępstwem i porwaniem rodzicielskim?
Nie. To jeden z najważniejszych elementów, o których trzeba pamiętać przy analizie tzw. porwania rodzicielskiego.
Art. 211 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za uprowadzenie lub zatrzymanie, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, małoletniego poniżej 15 lat albo osoby nieporadnej ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny. Zagrożenie karą wynosi od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
Sąd Najwyższy w postanowieniu z 5 września 2019 r., sygn. I KZP 7/19, wskazał, że rodzic posiadający pełnię władzy rodzicielskiej co do zasady nie może być sprawcą przestępstwa z art. 211 k.k. tylko dlatego, że zatrzymał dziecko wbrew woli drugiego rodzica. Sytuacja może być natomiast zupełnie inna, jeżeli władza rodzicielska tego rodzica została ograniczona, zawieszona albo został on jej pozbawiony.
Kluczowe znaczenie ma więc nie tylko samo zabranie lub zatrzymanie dziecka, lecz także relacja prawna pomiędzy rodzicami a dzieckiem. Dlatego zgłoszenie sprawy Policji czy prokuraturze powinno być poprzedzone – o ile sytuacja na to pozwala – wsparciem adwokata i analizą orzeczeń i praw każdego z rodziców.
Dziecko zabrane do innego miasta
Przewiezienie dziecka z Wrocławia do Warszawy, Krakowa czy innego miasta nie jest jeszcze automatycznie przestępstwem i porwaniem rodzicielskim. Znaczenie ma przede wszystkim cel i charakter takiego działania.
Jeżeli rodzic zabiera dziecko na kilka dni w ramach kontaktu, sytuacja jest oczywiście inna niż wtedy, gdy zabiera dziecko z zamiarem trwałego odseparowania go od drugiego rodzica.
Szczególnie problematyczna jest sytuacja, w której rodzic:
- ukrywa miejsce pobytu dziecka,
- odmawia przekazywania informacji o dziecku,
- blokuje kontakt telefoniczny,
- nie respektuje ustalonego miejsca pobytu,
- nie wykonuje prawomocnego orzeczenia sądu,
- deklaruje, że dziecka nie zamierza już oddać.
Wywiezienie dziecka za granicę
Jeszcze poważniejszym problemem jest wywiezienie dziecka za granicę albo jego zatrzymanie za granicą. W przypadku dziecka, którego miejsce stałego pobytu znajduje się w Polsce, wyjazd do innego państwa może wymagać zgody drugiego rodzica.
Szczególnego znaczenia nabiera sytuacja, w której rodzic wyjeżdża z dzieckiem za granicę bez zgody drugiego rodzica, a następnie odmawia powrotu dziecka do Polski. Może wtedy powstać problem międzynarodowego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka.
W takich sprawach zastosowanie może znaleźć przede wszystkim Konwencja haska z 1980 r. dotycząca cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę. Jej celem jest doprowadzenie – w przypadkach objętych jej zakresem – do możliwie szybkiego powrotu dziecka do państwa jego stałego pobytu.
Co zrobić, gdy istnieje ryzyko wywiezienia dziecka za granicę?
Porwanie rodzicielskie za granicę to najpoważniejszy problem. Nie zawsze trzeba czekać, aż dziecko faktycznie opuści Polskę. Jeżeli istnieje ryzyko, że drugi rodzic może wywieźć dziecko za granicę, można rozważyć podjęcie działań przed sądem rodzinnym, w szczególności złożenie odpowiedniego wniosku o zabezpieczenie. W zależności od sytuacji możliwe może być również uregulowanie miejsca pobytu dziecka, odpowiednie ukształtowanie kontaktów albo podjęcie innych działań zabezpieczających dobro dziecka.
Jeżeli ryzyko wyjazdu jest realne, nie należy zakładać, że „najpierw zobaczymy, co się wydarzy” – zwłoka może znacząco utrudnić późniejsze działania. Warto zatem skontaktować się z prawnikiem rodzinnym i przeanalizować sprawę porwania rodzicielskiego.
Co zrobić, gdy drugi rodzic nie wykonuje orzeczenia sądu?
Jeżeli sąd uregulował miejsce pobytu dziecka, władzę rodzicielską, kontakty albo obowiązek wydania dziecka, a rodzic świadomie nie stosuje się do orzeczenia, możliwe są działania na drodze sądowej.
W sprawach dotyczących wydania dziecka przepisy przewidują szczególną procedurę. Jeżeli zobowiązany nie wykonuje postanowienia o oddaniu dziecka, sąd może zlecić kuratorowi sądowemu przymusowe odebranie dziecka. Kurator jest uprawniony do odebrania dziecka także od osoby, u której dziecko faktycznie się znajduje, a na jego żądanie Policja ma obowiązek udzielić pomocy.
Jeżeli dziecko jest ukrywane kurator może zawiadomić prokuratora. To pokazuje, dlaczego w takich sprawach rodzinnych ważne jest prawidłowe sformułowanie wniosku, pomoc adwokata i właściwe określenie żądania.
Porwanie rodzicielskie – jakie dowody zabezpieczyć?
Rodzic, który podejrzewa bezprawne zatrzymanie lub uprowadzenie dziecka, powinien możliwie szybko zabezpieczyć dokumentację.
Przydatne mogą być w szczególności:
- orzeczenia sądu dotyczące dziecka,
- postanowienia o zabezpieczeniu,
- porozumienia rodzicielskie,
- wiadomości SMS, e-maile i komunikatory,
- informacje dotyczące miejsca pobytu dziecka,
- wiadomości, w których drugi rodzic odmawia wydania dziecka,
- informacje dotyczące planowanego wyjazdu,
- bilety, rezerwacje lub inne dokumenty wskazujące na wyjazd,
- dane świadków,
- dokumentacja dotycząca wcześniejszego sposobu wykonywania kontaktów.
Nie należy kasować korespondencji ani eskalować konfliktu lub narażać dziecko na dodatkowy stres. W sprawach rodzinnych materiał dowodowy powinien służyć przede wszystkim wykazaniu, jak wyglądała rzeczywista sytuacja dziecka i jakie działania podejmował każdy z rodziców.
Porwanie dziecka – co zrobić w pierwszej kolejności?
Jeżeli drugi rodzic właśnie zatrzymał dziecko albo istnieje realne zagrożenie jego wywiezienia, warto działać metodycznie. Pierwsza myśl to „porwanie rodzicielskie – Policja”.
Co zrobić, gdy rodzic nie oddaje dziecka? W pierwszej kolejności należy ustalić, jakie prawa przysługują każdemu z rodziców – pomoże w tym dobry adwokat rodzinny. Następnie trzeba zabezpieczyć dowody i ocenić, czy sprawa wymaga natychmiastowego zawiadomienia Policji, skierowania wniosku do sądu rodzinnego, złożenia wniosku o zabezpieczenie czy podjęcia działań w związku z międzynarodowym uprowadzeniem dziecka.
Jeżeli sprawa jest skomplikowana, konsultacja z adwokatem prawa rodzinnego może pozwolić szybko ustalić, który z dostępnych środków prawnych jest właściwy. Ma to duże znaczenie we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku, gdzie w praktyce sprawy rodzinne mogą wymagać jednoczesnego prowadzenia postępowania dotyczącego władzy rodzicielskiej, kontaktów, zabezpieczenia oraz – w przypadku wyjazdu zagranicznego – procedur międzynarodowych.
Podsumowanie – porwanie rodzicielskie wymaga indywidualnej oceny
Porwanie rodzicielskie może oznaczać bardzo różne sytuacje – od silnego konfliktu między rodzicami po rzeczywiste, bezprawne zatrzymanie dziecka. Kluczowe znaczenie mają władza rodzicielska, miejsce pobytu dziecka, obowiązujące orzeczenia, zakres kontaktów oraz sposób, w jaki drugi rodzic zatrzymał lub wywiózł dziecko.
Szczególnie poważnie należy traktować sytuacje, w których rodzic:
- nie oddaje dziecka po zakończeniu ustalonego kontaktu,
- ukrywa miejsce pobytu dziecka,
- uniemożliwia drugiemu rodzicowi kontakt z dzieckiem,
- nie wykonuje orzeczenia sądu,
- planuje wyjazd dziecka za granicę bez wymaganej zgody,
- wywozi dziecko za granicę i odmawia jego powrotu.
Jeżeli dziecko zostało zatrzymane przez drugiego rodzica, nie należy samodzielnie zakładać, że sprawa jest wyłącznie „konfliktem rodzinnym”. Z drugiej strony nie każda taka sytuacja daje podstawę do twierdzenia, że doszło do przestępstwa porwania rodzicielskiego i zawiadomienia policji. Odpowiednie działanie wymaga doświadczenia i wiedzy prawników z Kancelarii prawa rodzinnego.
Najczęściej zadawane pytania FAQ – porwanie rodzicielskie
Co zrobić, gdy drugi rodzic nie chce oddać dziecka?
Należy ustalić, jakie prawa do dziecka ma każdy z rodziców i czy istnieje orzeczenie sądu dotyczące miejsca pobytu, kontaktów lub wydania dziecka. Jeżeli tak – możliwe jest podjęcie działań przed sądem rodzinnym.
Czy można zgłosić porwanie rodzicielskie na Policję?
Tak – ale trzeba realistycznie ocenić, czego można oczekiwać od Policji, która w sytuacji konfliktu między rodzicami nie zawsze odbierze dziecko jednemu z nich i przekaże drugiemu
Czy rodzic może zabrać dziecko bez zgody drugiego rodzica?
To zależy od zakresu władzy rodzicielskiej i charakteru wyjazdu. Przy wspólnej władzy rodzicielskiej istotne sprawy dziecka powinny być uzgadniane przez rodziców.
Czy rodzic może zatrzymać dziecko po zakończeniu kontaktu?
Nie – jeżeli rodzic ma ustalony kontakt tylko w określonym czasie. Może to prowadzić do konsekwencji w postępowaniu rodzinnym, a w niektórych sytuacjach także do odpowiedzialności karnej.
Czy każde zatrzymanie dziecka przez rodzica jest przestępstwem?
Nie. Szczególnie, gdy rodzic posiada pełnię władzy rodzicielskiej.
Co zrobić, jeśli drugi rodzic wywiózł dziecko za granicę?
Jeżeli dziecko zostało bezprawnie uprowadzone lub zatrzymane za granicą zastosowanie może znaleźć Konwencja haska z 1980 r., której celem jest doprowadzenie do powrotu dziecka.
Czy można zabezpieczyć dziecko przed wyjazdem za granicę?
Tak – możliwe jest wystąpienie do sądu rodzinnego z wnioskiem o zabezpieczenie i uregulowanie sytuacji dziecka.
Czy adwokat może pomóc w sprawie porwania rodzicielskiego?
Tak. Adwokat oceni zakres władzy rodzicielskiej i możliwość zastosowania procedury dotyczącej wydania dziecka, przygotować wniosek o zabezpieczenie oraz – w sprawach międzynarodowych – pomóc w doborze właściwej procedury dotyczącej powrotu dziecka.
Porwanie rodzicielskie – kontakt z adwokatem
Jeżeli potrzebujesz pomocy w sprawie dotyczącej zatrzymania dziecka przez drugiego rodzica, ustalenia miejsca pobytu dziecka, kontaktów, zabezpieczenia albo ryzyka wywiezienia dziecka za granicę, warto skonsultować sytuację z adwokatem prawa rodzinnego możliwie szybko.
Kancelaria Adwokacka we Wrocławiu może przeanalizować posiadane orzeczenia i dokumenty, ocenić dostępne środki prawne oraz pomóc w przygotowaniu odpowiedniego wniosku do sądu lub innych działań koniecznych w konkretnej sprawie.
Doświadczeni adwokacki z Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas z siedzibą we Wrocławiu są do Twojej dyspozycji – skontaktuj się z naszą Kancelarią – analizujemy każdą sprawę indywidualnie, dbając o to, by Twoje interesy zostały przedstawione sądowi w sposób pełny i przekonujący.
