Po rozwodzie lub ustaniu wspólności majątkowej małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie podział majątku musi zakończyć się rozliczeniem w proporcji 50/50. W wyjątkowych sytuacjach sąd może ustalić nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym, np. 60/40, 70/30, a w szczególnie uzasadnionych przypadkach również w innej proporcji.
Z doświadczenia adwokata wynika, że samo przekonanie jednego z małżonków, że „zarabiał więcej” albo „utrzymywał całą rodzinę”, nie wystarcza do takiego rozstrzygnięcia. Konieczne jest łączne wykazanie określonych przesłanek wynikających z art. 43 § 2 k.r.o. oraz przedstawienie okoliczności i dowodów pozwalających sądowi ocenić rzeczywisty wkład każdego z małżonków w powstanie majątku wspólnego.
Nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym to skomplikowane zagadnienie wymagające analizy przez prawnika od spraw rodzinnych i majatkowych. Z tego artykułu dowiesz się, czy można dostać więcej niż połowę majątku po rozwodzie, czy zarobki mają wpływ na podział majątku, czy brak pracy uzasadnia nierówne udziały, czy zdrada wpływa na podział majątku, a także jak udowodnić nierówne udziały w majątku wspólnymi jak zgłosić żądanie nierównych udziałów.
Zasada: udziały małżonków są równe
Podstawową zasadę zawiera art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z nim oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Oznacza to, że po ustaniu wspólności majątkowej – najczęściej po rozwodzie – punktem wyjścia jest udział po 1/2 dla każdego z małżonków. Dotyczy to również sytuacji, w której jeden z małżonków osiągał znacznie wyższe dochody od drugiego. Ustawodawca wyraźnie nakazuje uwzględniać również osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
Kiedy można żądać nierównych udziałów w majątku wspólnym?
Wyjątek od zasady równych udziałów przewiduje art. 43 § 2 k.r.o. – z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, aby udziały w majątku wspólnym zostały ustalone z uwzględnieniem stopnia, w jakim każdy z nich przyczynił się do jego powstania.
Kiedy sąd ustala nierówne udziały w majątku wspólnym? W praktyce oznacza to konieczność wykazania dwóch przesłanek jednocześnie:
- małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego;
- istnieją ważne powody uzasadniające odejście od zasady równych udziałów.
Sąd Najwyższy wielokrotnie podkreślał, że przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Sam różny poziom dochodów czy nawet różny stopień finansowego udziału w tworzeniu majątku nie jest jeszcze wystarczający.
Czym są „ważne powody”?
Kiedy można dostać więcej przy podziale majątku? Ustawa nie zawiera zamkniętego katalogu ważnych powodów. Ich ocena zależy od całokształtu okoliczności konkretnej sprawy.
Przyjmuje się, że znaczenie mogą mieć takie zachowania małżonka, które z perspektywy zasad współżycia społecznego przemawiają przeciwko temu, aby otrzymał on równą część majątku, mimo że w istotnie mniejszym stopniu przyczyniał się do jego powstania.
Przykładem może być rażące lub uporczywe nieprzyczynianie się do tworzenia dorobku lub trwonienie go, pomimo posiadania odpowiednich możliwości zarobkowych i zdrowotnych, a także poważne zaniedbywanie obowiązków związanych z gospodarowaniem wspólnym majątkiem.
Nie oznacza to jednak, że każde zachowanie oceniane przez drugiego małżonka jako niewłaściwe będzie automatycznie uzasadniało nierówne udziały.
Liczy się nie tylko to, ile każdy z małżonków zarabiał
Jednym z najczęstszych błędów wykrywanym podczas porady prawnej z adwokatem jest utożsamianie przyczynienia się do powstania majątku wspólnego z wysokością wynagrodzenia. Tymczasem przyczynienie się należy oceniać znacznie szerzej. Sąd bierze pod uwagę całokształt starań każdego z małżonków o funkcjonowanie rodziny i zaspokajanie jej potrzeb. Znaczenie może mieć zarówno praca zawodowa, jak i prowadzenie domu, opieka nad dziećmi czy sposób gospodarowania uzyskiwanymi dochodami.
Najczęściej adwokaci na sali sądowej spotykają się z sytuacją, w której jedna osoba argumentuje, że zarabiała znacznie więcej, ale nie musi to oznaczać, że przyczyniła się do powstania majątku w większym stopniu.
Przykładowo żona może przez kilkanaście lat prowadzić gospodarstwo domowe i zajmować się dziećmi, podczas gdy mąż rozwija karierę zawodową. Jeżeli taki podział obowiązków był elementem wspólnego funkcjonowania rodziny, sama różnica zarobków nie będzie podstawą do automatycznego ustalenia udziałów np. 80/20.
Jeden z małżonków nie pracował – czy może dostać połowę majątku?
Tak. Brak pracy zawodowej nie oznacza braku przyczynienia się do powstania majątku wspólnego. Art. 43 § 3 k.r.o. nakazuje uwzględniać nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
Inaczej może wyglądać sytuacja osoby, która przez długi czas bez uzasadnionej przyczyny i pomimo realnych możliwości nie podejmowała pracy, nie angażowała się w prowadzenie domu ani w wychowanie dzieci, a jednocześnie nie przyczyniała się w inny sposób do zaspokajania potrzeb rodziny.
Praktyka adwokacka pokazuje, że znaczenie może mieć nie tylko samo niepodejmowanie zatrudnienia, lecz także sposób, w jaki małżonek wykorzystywał swoje możliwości oraz czy jego postępowanie prowadziło do ograniczenia tworzenia lub zachowania majątku wspólnego.
Co w przypadku trwonienia majątku?
Czy można żądać nierównych udziałów przy podziale majątku? Trwonienie wspólnych środków może mieć bardzo duże znaczenie w sprawie o nierówne udziały w majątku po rozwodzie.
Przykładem może być sytuacja, w której jeden z małżonków przeznacza znaczne środki na własne potrzeby, uzależnienia (alkohol, narkotyki), ryzykowne przedsięwzięcia lub inne działania, mimo że powinien współdziałać w zaspokajaniu potrzeb rodziny i dbać o wspólny majątek.
Podobnie oceniane mogą być zachowania prowadzące do powstawania poważnych strat lub długów, jeżeli mają związek z nieprawidłowym gospodarowaniem majątkiem. Nie każda strata finansowa będzie jednak podstawą do ustalenia nierównych udziałów. Znaczenie ma m.in. charakter działania, jego skala, powtarzalność, możliwość przewidzenia konsekwencji oraz całokształt zachowania małżonka w okresie trwania wspólności.
Czy zdrada albo wina za rozwód powoduje nierówne udziały?
Nie. To bardzo częste nieporozumienie. Małżonek wyłącznie winny rozpadu małżeństwa nie traci z tego powodu prawa do połowy majątku wspólnego.
Wina za rozkład pożycia i przesłanki ustalenia nierównych udziałów to dwa odrębne zagadnienia prawne. Sam fakt zdrady, porzucenia rodziny czy innego zachowania stanowiącego podstawę przypisania winy w sprawie rozwodowej nie oznacza jeszcze, że sąd w postępowaniu o podział majątku ustali nierówne udziały.
Odmienna ocena może być uzasadniona dopiero wtedy, gdy konkretne zachowania małżonka uznane za jego winę mają również znaczenie z punktu widzenia jego przyczynienia się do powstania lub zachowania majątku wspólnego. Dlatego argument „to on doprowadził do rozwodu, więc powinien dostać mniej” jest chybiony.
Czy 60/40, 70/30 albo 80/20 jest możliwe?
Tak. Przepisy nie przewidują jednego sztywnego wariantu nierównych udziałów. Sąd ustala proporcje uwzględniając stopień przyczynienia się każdego z małżonków oraz istnienie ważnych powodów.
Możliwe jest zatem ustalenie udziałów przykładowo:
- 60% do 40%,
- 70% do 30%,
- 80% do 20%,
a w wyjątkowych przypadkach także dalej idącej dysproporcji.
W sprawach prowadzonych przez adwokatów z naszej Kancelarii Adwokackiej we Wrocławiu pojawiały się również rozstrzygnięcia, w których udział jednego z małżonków został określony na poziomie 25%, przy 75% dla drugiego lub 55% i 45%. Warto jednak pamiętać, że ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym po rozwodzie jest wyjątkiem od ustawowej zasady równości.
Jakie dowody mogą pomóc w sprawie o nierówne udziały?
W tego rodzaju sprawie same twierdzenia jednego z małżonków zazwyczaj nie wystarczą. Konieczne może być wykazanie zarówno rzeczywistego wkładu stron w tworzenie majątku, jak i okoliczności uzasadniających odstąpienie od zasady 50/50.
W zależności od sytuacji znaczenie mogą mieć m.in.:
- dokumenty dotyczące wynagrodzeń i prowadzonej działalności gospodarczej,
- dokumentacja bankowa i historia rachunków,
- dokumenty dotyczące kredytów, zobowiązań i wydatków,
- dokumentacja potwierdzająca utratę lub uszczuplenie wspólnego majątku,
- zeznania świadków,
- korespondencja między małżonkami,
- dokumenty dotyczące opieki nad dziećmi,
- dokumentacja dotycząca prowadzenia gospodarstwa domowego,
- dokumenty dotyczące działalności gospodarczej lub inwestycji,
- dowody na uzależnienia i trwonienie majątku,
- inne dowody pozwalające odtworzyć sposób funkcjonowania rodziny i gospodarowania majątkiem.
Szczególnie ważne jest pokazanie całego okresu trwania wspólności, a nie tylko kilku miesięcy bezpośrednio poprzedzających rozwód.
Kiedy zgłosić żądanie nierównych udziałów?
Żądanie powinno być sformułowane już na początku we wniosku o podział majątku wspólnego i możliwie precyzyjnie. W sprawie o podział majątku wspólnego sąd rozstrzyga również o żądaniu ustalenia nierównych udziałów. W przypadku sporu sąd może wydać w tej kwestii postanowienie wstępne.
Nie należy ograniczać się do ogólnego stwierdzenia, że „małżonkowie mieli różny wkład” albo że „należy dokonać sprawiedliwego podziału”. Żądanie powinno wskazywać, że strona domaga się ustalenia nierównych udziałów oraz – w miarę możliwości – określać oczekiwaną proporcję.
Ma to również znaczenie praktyczne, ponieważ po zakończeniu postępowania o podział majątku nie można wszcząć odrębnego postępowania tylko po to, aby uzyskać rozstrzygnięcie o nierównych udziałach.
Nierówne udziały a podział konkretnego składnika majątku
Trzeba odróżnić dwie kwestie: proporcję udziałów w całym majątku wspólnym oraz sposób podziału konkretnych składników, np. mieszkania, domu czy samochodu.
To, że sąd przyzna nieruchomość jednemu z małżonków, nie oznacza jeszcze, że ustalił nierówne udziały. Podobnie pozostawienie jednego małżonka z określonym składnikiem majątku może prowadzić do obowiązku spłaty drugiego.
Dlatego podczas przygotowania sprawy adwokat specjalizujący się w prawie rodzinnym i podziale majątku po rozwodzie musi osobno przeanalizować skład majątku, wartość poszczególnych składników, ewentualne nakłady z majątków osobistych oraz podstawy do żądania nierównych udziałów.
Czy warto żądać nierównych udziałów?
To zależy od konkretnego stanu faktycznego i powinno być poprzedzone analizą i szczegółową konsultacją z prawnikiem. Żądanie nierównych udziałów będzie warte przeanalizowania w sytuacji, gdy różnica w zaangażowaniu małżonków w tworzenie majątku jest wyraźna, a jednocześnie występują dodatkowe okoliczności wskazujące na rażące lub uporczywe niewywiązywanie się jednego z nich z obowiązków związanych z rodziną lub majątkiem.
Nie należy jednak traktować żądania nierównych udziałów jako sposobu na „ukaranie” byłego małżonka za zachowanie podczas małżeństwa. Sąd bada przede wszystkim przesłanki wynikające z art. 43 k.r.o., a nie to, który z małżonków jest z moralnego punktu widzenia „lepszą” stroną konfliktu.
Adwokat w sprawie o podział majątku i nierówne udziały
Sprawa o podział majątku po rozwodzie może być stosunkowo prosta, jeżeli małżonkowie są zgodni co do składników majątku, ich wartości i sposobu rozliczenia. Znacznie bardziej skomplikowana staje się wtedy, gdy pojawia się spór o składniki lub o nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym.
Pomoc adwokata może być szczególnie przydatna, gdy jeden z małżonków twierdzi, że w większym stopniu przyczynił się do powstania majątku, druga strona wskazuje na wieloletnią pracę w domu i opiekę nad dziećmi, dochodziło do trwonienia wspólnych pieniędzy albo podział obejmuje nieruchomość, firmę lub majątek o znacznej wartości. W takich sytuacjach pomoc prawna adwokata jest wręcz niezbędna – prawnicy z naszej Kancelarii Adwokackiej we Wrocławiu mieli styczność z podziałem majątku, który strony samodzielnie prowadziły przez blisko 10 lat, a po wstąpieniu do sprawy adwokata podział majątku zakończył się w kilka miesięcy.
Adwokat może ocenić, czy w danej sprawie rzeczywiście istnieją podstawy do żądania nierównych udziałów, pomóc określić odpowiednią proporcję, ustalić zakres potrzebnych dowodów i przygotować stanowisko procesowe.
W Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas we Wrocławiu analizę takiej sprawy rozpoczynamy od oceny historii małżeństwa, sposobu tworzenia i gospodarowania majątkiem oraz dokumentów, którymi dysponują obie strony. Na tej podstawie można określić, czy istnieją realne argumenty przemawiające za odejściem od zasady 50/50, rozliczeniem nakładów i korzystnym podziałem składników majątku wspólnego.
FAQ – nierówne udziały w majątku wspólnym
Czy można dostać więcej niż połowę majątku po rozwodzie?
Tak. Co do zasady udziały małżonków w majątku wspólnym są równe, ale sąd może ustalić nierówne udziały.
Czy większe zarobki jednego z małżonków oznaczają, że dostanie on większą część majątku?
Nie. Sama różnica w zarobkach nie jest podstawą do ustalenia nierównych udziałów. Sąd ocenia całokształt wkładu każdego z małżonków, uwzględniając również pracę w gospodarstwie domowym, wychowanie dzieci i inne formy przyczyniania się do funkcjonowania rodziny.
Czy osoba, która nie pracowała zawodowo, może otrzymać połowę majątku?
Tak. Brak zatrudnienia nie oznacza automatycznie braku przyczynienia się do powstania majątku wspólnego. Osobista praca przy prowadzeniu gospodarstwa domowego i wychowywaniu dzieci jest traktowana jako forma przyczynienia się do powstania majątku wspólnego.
Czy zdrada wpływa na podział majątku?
Sama zdrada ani sama wina za rozpad małżeństwa nie powodują automatycznie zmniejszenia udziału małżonka w majątku wspólnym.
Czy trwonienie wspólnego majątku może uzasadniać nierówne udziały?
Tak. Sąd może brać pod uwagę m.in. poważne i zawinione działania prowadzące do uszczuplenia wspólnego majątku.
Jak udowodnić nierówne udziały w majątku wspólnym?
Konieczne jest wykazanie różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku, jak i istnienia ważnych powodów uzasadniających odejście od zasady równych udziałów.
Czy nierówne udziały można ustalić na 70/30 albo 80/20?
Tak. Przepisy nie przewidują jednej konkretnej proporcji. Sąd ustala udziały odpowiednio do okoliczności sprawy.
Kiedy trzeba zgłosić żądanie ustalenia nierównych udziałów?
Żądanie powinno zostać zgłoszone w sprawie o podział majątku wspólnego i sformułowane w sposób jednoznaczny. Warto odpowiednio wcześnie skonsultować się z prawnikiem, przygotować zarówno samo żądanie, jak i dowody.
Czy po podziale majątku można później żądać ustalenia nierównych udziałów?
Nie. Kwestia nierównych udziałów powinna zostać rozstrzygnięta w postępowaniu o podział majątku wspólnego.
Czy adwokat może pomóc w uzyskaniu nierównych udziałów?
Tak. Adwokat w sprawie o podział majątku oceni ustalenie rzeczywistego wkładu każdego z małżonków, zgromadzi odpowiednie dowody oraz prawidłowo sformułuje żądania.
Podsumowanie: nierówne udziały małżonków w majątku wspólnym
Nierówne udziały w majątku wspólnym są możliwe, ale stanowią wyjątek od zasady równości. Aby sąd mógł odejść od proporcji 50/50, konieczne jest łączne wystąpienie różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku oraz ważnych powodów uzasadniających takie rozstrzygnięcie.
Przy ocenie wkładu małżonków sąd nie bierze pod uwagę wyłącznie wysokości wynagrodzeń. Znaczenie ma również praca w gospodarstwie domowym, wychowywanie dzieci, sposób gospodarowania dochodami oraz zachowanie majątku wspólnego. Sama wina za rozpad małżeństwa również nie powoduje automatycznie zmniejszenia udziału w majątku.
Jeżeli między małżonkami istnieje poważny spór dotyczący tego, komu i w jakiej części powinien przypaść majątek wspólny, odpowiednio przygotowany przez prawnika wniosek o podział majątku i żądanie nierównych udziałów oraz właściwie dobrany materiał dowodowy mogą mieć zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy.
Potrzebujesz oceny, czy masz podstawy do nierównych udziałów?
Jeżeli uważasz, że Twój wkład w powstanie majątku wspólnego był wyraźnie większy niż wkład drugiego małżonka albo to drugi małżonek w sposób rażący przyczyniał się do uszczuplania wspólnego majątku, warto przed rozpoczęciem sprawy dokładnie przeanalizować sytuację z adwokatem.
W sprawach o nierówne udziały w majątku wspólnym znaczenie mają nie tylko wysokość zarobków, ale również sposób funkcjonowania rodziny, praca w gospodarstwie domowym, wychowanie dzieci, sposób gospodarowania majątkiem oraz dowody potwierdzające przedstawiane okoliczności.
Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas we Wrocławiu – Adwokat podział majątku Wrocław zajmuje się sprawami dotyczącymi podziału majątku wspólnego, w tym ustaleniem nierównych udziałów małżonków. Możemy przeanalizować Twoją sytuację, ocenić przedstawione dowody oraz wskazać, jakie żądania i argumenty mogą mieć znaczenie w postępowaniu.
Umów konsultację z adwokatem we Wrocławiu i sprawdź, jakie masz możliwości przed podziałem majątku.
