Czy zastanawiałeś się kiedyś, czy Twoja umowa zlecenia albo B2B nie jest w istocie zwykłą umową o pracę? Przychodzisz do pracy o stałej godzinie, masz przełożonego, wykonujesz jego polecenia, a wynagrodzenie wpływa co miesiąc w stałej wysokości – brzmi znajomo? To mogą być sygnały, że łączy Cię z zatrudniającym stosunek pracy, niezależnie od tego, jak nazwana została umowa.
W Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas we Wrocławiu prowadzimy sprawy z zakresu prawa pracy, w tym postępowania o ustalenie istnienia stosunku pracy. Jako specjaliści od sporów pracowniczych pomagamy zarówno pracownikom, jak i pracodawcom prawidłowo zakwalifikować łączący ich stosunek prawny i – w razie potrzeby – dochodzić swoich praw przed sądem pracy.
Swoboda umów ma granice – nie każda zleceniówka jest dozwolona
Wybór między umową o pracę a umową cywilnoprawną nie jest dowolny. Nie można po prostu stwierdzić: „zróbmy zlecenie, bo jest tańsze” albo „zróbmy B2B, bo jest wygodniej”. Zasada swobody umów obowiązuje, ale podlega wyraźnym ograniczeniom – jednym z nich są przepisy prawa pracy.
O charakterze łączącego strony stosunku prawnego decyduje przede wszystkim jego treść oraz sposób faktycznego wykonywania, a nie nazwa nadana umowie. Możecie więc podpisać umowę zlecenia, ale jeśli w praktyce spełnione są cechy stosunku pracy, to z punktu widzenia prawa pracy mamy do czynienia właśnie ze stosunkiem pracy.
Warto jednak wspomnieć, że jeżeli dany stosunek zawiera w sobie znaczną ilość komponentów umowy o pracę i innego typu kontraktu, i nie jest możliwe proste zidentyfikowanie stosunku pracy, rozstrzygająca może okazać się właśnie wola stron.
W praktyce kancelaryjnej bardzo często widzimy sytuacje, w których pracodawca, kierując się wyłącznie względami kosztowymi, próbuje zastąpić umowę o pracę umową cywilnoprawną. Takie działanie nie tylko naraża go na sankcje (w tym finansowe), lecz przede wszystkim pozbawia zatrudnionego ochrony, którą gwarantują przepisy prawa pracy. Brak stabilności zatrudnienia, o ile nie jest świadomym wyborem zatrudnionego, stanowi niepożądany rezultat nadużywania uprzywilejowanej pozycji przez zatrudniających.
Cechy stosunku pracy – kiedy umowa jest naprawdę pracownicza?
Treść stosunku pracy została zdefiniowana w Kodeksie pracy. W uproszczeniu można powiedzieć, że zatrudnienie ma charakter stosunku pracy, jeśli łącznie występują następujące elementy:
- wykonujesz pracę określonego rodzaju na rzecz pracodawcy;
- robisz to w warunkach podporządkowania – pracodawca kieruje Twoją pracą, wydaje wiążące polecenia, kontroluje wykonywanie obowiązków;
- pracę wykonujesz osobiście – nie możesz swobodnie posłużyć się zastępcą;
- otrzymujesz za to wynagrodzenie;
- pracujesz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę;
- to pracodawca ponosi ryzyko związane z prowadzeniem zakładu – także konsekwencje niezawinionych błędów, przestojów czy pogorszenia sytuacji ekonomicznej.
- praca jest powtarzalna, wykonywana w sposób ciągły, w codziennych lub dłuższych, regularnych odstępach czasu;
Jeżeli w Twoim przypadku te cechy są spełnione, bardzo możliwe, że faktycznie powinieneś być zatrudniony na podstawie umowy o pracę, nawet jeśli formalnie podpisano z Tobą umowę zlecenia lub kontrakt B2B. Z drugiej strony, umowa o wykonanie pracy, która nie posiada powyższych cech, nie spowoduje powstania stosunku pracy, choćby strony nazwały ją umową o pracę.
Jeżeli zastanawiasz się, czy Twoje sytuacja wyczerpuje wszystkie niezbędne elementy stosunku pracy, wahasz się przed wytoczeniem powództwa o ustalenie stosunku pracy, skontaktuj się z nami. Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas we Wrocławiu posiada odpowiedni zasób wiedzy i doświadczenia, aby pomóc Ci rozwiać wszelkie wątpliwości.
Gdy cechy się mieszają – co decyduje?
Życie jest bardziej skomplikowane niż podręcznik. Zdarzają się sytuacje, w których w jednym stosunku prawnym występują zarówno cechy umowy o pracę, jak i umowy cywilnoprawnej, np. zlecenia. Co wtedy?
Jeżeli cechy charakterystyczne dla stosunku pracy i dla umowy cywilnoprawnej występują z porównywalnym natężeniem, sądy badają, jaka była rzeczywista wola stron i w jaki sposób umowa była wykonywana. Jeżeli jednak przeważają cechy typowe dla stosunku pracy, to właśnie stosunek pracy powinien zostać przyjęty jako właściwa forma zatrudnienia.
Co istotne, dla oceny nie ma kluczowego znaczenia to, że sam zgodziłeś się kiedyś na zlecenie, a nawet je zaproponowałeś. Uprzednie akceptowanie umowy cywilnoprawnej może mieć znaczenie w sytuacjach granicznych, gdy cechy obu typów stosunków są zbliżone, ale nie zamyka Ci drogi do późniejszego dochodzenia ustalenia istnienia stosunku pracy.
Kto i kiedy może żądać ustalenia istnienia stosunku pracy?
Najczęściej z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy występuje osoba, która świadczy lub świadczyła pracę – obecny lub były „zleceniobiorca”, współpracownik B2B, a w istocie pracownik. Jest to powództwo o charakterze ustalającym, oparte na przepisie, który pozwala żądać ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego, jeżeli strona ma w tym interes prawny.
Taki interes istnieje w szczególności wtedy, gdy:
- od ustalenia stosunku pracy zależy możliwość dochodzenia dalszych świadczeń (wynagrodzenie za nadgodziny, ekwiwalent za urlop, odprawy);
- między stronami istnieje spór co do charakteru zatrudnienia i nie ma innej drogi, by go definitywnie rozstrzygnąć;
- pracodawca nadal zatrudnia pracownika na podstawie umowy cywilnoprawnej, choć powinna to być umowa o pracę.
Z powództwem może wystąpić także inspektor pracy – w interesie zatrudnionego, a nawet wbrew jego woli czy wiedzy, jeśli stwierdzi rażące naruszenia przepisów. W praktyce jednak inspektorzy korzystają z tego uprawnienia rzadko, częściej ograniczając się do wystąpień pokontrolnych i nakłaniania pracodawcy do zawarcia umowy o pracę.
Dlatego tak ważne jest skonsultowanie sprawy ze specjalistą od spraw pracowniczych. Prawo pracy, choć pisane w interesie pracowników, jest wyjątkowo skomplikowaną dziedziną prawa, ponieważ wymaga znajomości bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Państwowej Inspekcji Pracy.
Jak wygląda postępowanie przed sądem pracy?
Sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy należą do spraw z zakresu prawa pracy. Co do zasady rozpoznają je sądy rejonowe jako sądy pracy, niezależnie od wartości przedmiotu sporu – dotyczy to m.in. spraw o ustalenie istnienia stosunku pracy, przywrócenie do pracy, uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne, odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie umowy czy roszczenia o świadectwo pracy.
Pozew możesz co do zasady złożyć do sądu właściwego ze względu na:
- siedzibę pracodawcy,
- miejsce wykonywania pracy,
- miejsce, w którym znajduje się zakład pracy.
Podstawę prawną roszczenia o ustalenie istnienia stosunku pracy zawiera art. 189 KPC, który stanowi, że „powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny”.
W sprawach pracowniczych ustawodawca przewidział także preferencje kosztowe. Co do zasady pracownik jest zwolniony z większości opłat sądowych, a opłatę podstawową uiszcza pracodawca – dotyczy to m.in. apelacji, zażaleń i skarg nadzwyczajnych, z pewnymi wyjątkami związanymi z przekroczeniem określonych progów wartości przedmiotu sporu.
Jako specjaliści od prawa pracy we Wrocławiu często doradzamy już na etapie przedprocesowym, który sąd będzie właściwy w danej sprawie oraz jak prawidłowo sformułować powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy, tak aby uniknąć zarzutów formalnych i procesowych.
Co trzeba udowodnić – jakie dowody zbierać?
W procesie o ustalenie istnienia stosunku pracy kluczowe jest wykazanie, że sposób wykonywania pracy odpowiadał cechom stosunku pracy opisanym wyżej. Ciężar dowodu spoczywa co do zasady na powodzie, czyli na osobie, która żąda ustalenia.
W praktyce oznacza to, że warto zgromadzić m.in.:
- maile i wiadomości z poleceniami przełożonego, wskazujące na podporządkowanie;
- grafiki dyżurów, harmonogramy, listy obecności;
- potwierdzenia wypłaty wynagrodzenia w stałych odstępach czasu;
- regulaminy i procedury obowiązujące w zakładzie pracy, stosowane wobec Ciebie tak jak wobec pracowników;
- zeznania świadków – współpracowników, przełożonych, klientów.
Sąd pracy bada całokształt okoliczności – nie tylko literalną treść umowy. Może się więc okazać, że mimo tytułu umowa zlecenia lub kontrakt B2B, cała sytuacja odpowiada klasycznemu zatrudnieniu pracowniczemu. Jako kancelaria specjalizująca się w sprawach o ustalenie stosunku pracy pomagamy dobrać i przedstawić dowody tak, by historia Twojego zatrudnienia była dla sądu spójna i przekonująca.
Rola Państwowej Inspekcji Pracy i sankcje dla pracodawcy
Niewłaściwa kwalifikacja umowy – zawieranie umów cywilnoprawnych w warunkach typowych dla stosunku pracy – może zostać zakwestionowana nie tylko przez pracownika, ale także przez Państwową Inspekcję Pracy.
Jeżeli w wyniku kontroli inspektor pracy ustali, że u danego pracodawcy stosowane są umowy cywilnoprawne tam, gdzie powinna być zawarta umowa o pracę, może:
- skierować do pracodawcy wystąpienie, w którym wskaże konieczność zastąpienia umów cywilnoprawnych umowami o pracę;
- w sytuacjach rażących naruszeń – samodzielnie wytoczyć powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy.
- domagać się informacji o sposobie wykonania wystąpienia w określonym terminie;
Pracodawca, który nadużywa umów cywilnoprawnych zamiast umów o pracę, naraża się także na odpowiedzialność za wykroczenie przeciwko prawom pracownika – zagrożone mandatem lub grzywną, która może sięgać nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych. Niewłaściwa kwalifikacja może wiązać się również z poważnymi konsekwencjami w sferze ubezpieczeń społecznych – obowiązkiem zapłaty zaległych składek wraz z odsetkami.
Jakie korzyści daje ustalenie stosunku pracy?
Dlaczego w ogóle warto iść do sądu? Ustalenie istnienia stosunku pracy otwiera drogę do dochodzenia pełnego pakietu uprawnień pracowniczych. W zależności od sytuacji możesz domagać się m.in.:
- wynagrodzenia za nadgodziny, pracę w nocy, w niedziele i święta;
- ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy;
- odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy;
- świadczeń związanych z chorobą, macierzyństwem, wypadkiem przy pracy;
- pełnej ochrony wynikającej z przepisów prawa pracy (np. w okresie ciąży czy ochrony przedemerytalnej).
Dlatego w praktyce powództwo o ustalenie istnienia stosunku pracy bardzo często łączy się w jednym pozwie z roszczeniami o konkretne świadczenia pieniężne. Dobrze skonstruowany pozew może kompleksowo zamknąć spór z pracodawcą i pozwolić na rozliczenie całego okresu zatrudnienia. W takich sprawach szczególnie przydatne jest wsparcie doświadczonego pełnomocnika – specjaliści od spraw pracowniczych potrafią tak zaplanować strategię procesową, by maksymalnie wykorzystać zgromadzony materiał dowodowy.
Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas we Wrocławiu – specjaliści od spraw o ustalenie stosunku pracy
Jeżeli masz wrażenie, że Twoja sytuacja zawodowa jest „na granicy” – pracujesz jak etatowiec, ale na papierze jesteś zleceniobiorcą albo przedsiębiorcą – warto skonsultować sprawę z prawnikiem od prawa pracy. Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy, uwzględniającej nie tylko treść umowy, lecz przede wszystkim sposób jej wykonywania.
Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas z siedzibą we Wrocławiu specjalizuje się w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy, sporach o wynagrodzenie za nadgodziny, odwołaniach od wypowiedzeń i rozwiązania umów o pracę. Jako specjaliści od spraw pracowniczych reprezentujemy klientów przed sądami pracy oraz doradzamy, jak bezpiecznie ukształtować relacje zatrudnienia, by uniknąć kosztownych sporów w przyszłości.
Jeśli zastanawiasz się, czy w Twojej sytuacji zasadne jest wytoczenie powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy, skontaktuj się z nami w celu przeprowadzenia analizy umowy i sposobu jej wykonywania.
