Czy zastanawiasz się, gdzie kończy się spór, a zaczyna przestępstwo fałszywego oskarżenia? Czy boisz się, że druga strona może podrzucić dowody fałszywie świadczące o popełnieniu przez Ciebie czynu zabronionego? A może obawiasz się, że ktoś kto mógłby zaświadczyć o Twojej niewinności ukryje dowody albo przemilczy prawdę?
Jeśli rozważasz jeden z powyższych problemów lub im podobne, ten przewodnik jest właśnie dla Ciebie. Zawarte w nim zostały podstawowe informacje dotyczące trzech powiązanych ze sobą czynów zabronionych. Mowa o przestępstwach:
- fałszywego oskarżenia (art. 234 k.k.),
- tworzenia fałszywych dowodów (art. 235 k.k.) oraz
- zatajenia dowodów niewinności (art. 236 k.k.).
Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas z Wrocławia – jako specjaliści od spraw karnych, w tym przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości – na co dzień mierzy się z sytuacjami, w których stawką jest wiarygodność postępowania oraz czyjeś dobre imię i niewinność. Poniższy tekst ma pomóc Ci zrozumieć, jakie zachowania są karalne, jakie masz prawa i kiedy warto natychmiast skontaktować się z obrońcą.
Fałszywe oskarżenie – art. 234 k.k.
Co to jest fałszywe oskarżenie? Wyobraź sobie, że ktoś składa na Ciebie zawiadomienie o przestępstwie, którego nie popełniłeś, albo kieruje do sądu prywatny akt oskarżenia, w którym jednoznacznie przypisuje Ci taki czyn zabroniony – licząc na to, że prokuratura lub sąd połkną haczyk i doprowadzą do ukarania. Albo odwrotnie – to Ty, w emocjach, chcesz docisnąć drugą stronę sporu i kierujesz do organów ścigania zawiadomienia, którego prawdziwości nie jesteś pewien.
Jak możemy wyczytać z art. 234 k.k., fałszywe oskarżenie polega na tym, że ktoś:
- przed organem powołanym do ścigania lub orzekania (np. Policją, prokuratorem, sądem, rzecznikiem dyscyplinarnym),
- zarzuca innej osobie popełnienie przestępstwa, wykroczenia, przestępstwa lub wykroczenia skarbowego albo przewinienia dyscyplinarnego,
- wiedząc, że zarzut jest nieprawdziwy, lub co najmniej godząc się z tym, że może być nieprawdziwy.
Nie chodzi o plotki w prywatnej rozmowie, ale o oskarżenie skierowane do organu, który może wszcząć postępowanie (Policji, Prokuratury, Służby Celno-Skarbowej, itp.). Nie jest wymagane, aby postępowanie zostało faktycznie wszczęte – wystarczy, że zawiadomienie obiektywnie nadaje się do wywołania reakcji organów.
Przesłanki odpowiedzialności za fałszywe oskarżenie
Co jest istotne dla odpowiedzialności karnej za przestępstwo fałszywego oskarżenia? Węzłowym zagadnieniem jest informacja o popełnieniu przestępstwa (zawiadomienie, skarga, akt oskarżenie, itp.), przy czym szczególnie kluczowe są dwie kwestie:
- sąd (karny, dyscyplinarny),
- rzecznik dyscyplinarny, przełożony dyscyplinarny.
- Policja, prokuratura, inne organy ścigania,
- Adresat – musi to być organ uprawniony do ścigania lub orzekania:
- Oskarżenie musi być jednoznaczne, stanowcze: „X ukradł”, „X pobił”, „X sfałszował dokument”.
- Należy mieć na uwadze, że „słabe” przeczucie, że coś jest na rzeczy, przy godzeniu się na to, że możesz nie mieć racji, bywa traktowane jako zamiar ewentualny i też może wystarczyć do pociągnięcia do odpowiedzialności.
- Charakter zarzutu – to nie mogą być luźne przypuszczenia.
Uwaga! Masz prawo się mylić. Jeżeli działasz w przekonaniu, że podajesz prawdę i masz ku temu racjonalne podstawy, a następnie w wyniku postępowania dowodowego okaże się, że przestępstwa nie było a Twoje przypuszczenia były nietrafne – nie popełniasz fałszywego oskarżenia. Problem zaczyna się wtedy, gdy wiesz, że zarzut jest nieprawdziwy, albo gdy przymykasz oczy na oczywiste wątpliwości.
Co grozi za fałszywe oskarżenie?
Za fałszywe oskarżenie grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
To nie jest symboliczne zagrożenie i martwy przepis – prokuratura dość chętnie sięga po ten artykuł, zwłaszcza gdy fałszywe zawiadomienie miało poważne skutki, np. doprowadziło do zatrzymania innej osoby lub jej tymczasowego aresztowania.
Czy oskarżony może bronić się pomawiających innych?
Jeżeli jesteś osobą podejrzaną lub oskarżoną, masz prawo do obrony, w tym do milczenia i nieobciążania siebie. Ale to prawo ma swoje granice.
Nie możesz ratować się poprzez świadome przerzucanie winy na inną osobę i formułowanie wobec niej fałszywych, kategorycznych zarzutów przed organami – takie zachowanie może zostać zakwalifikowane właśnie jako fałszywe oskarżenie.
Fałszywe dowody i „podstępne zabiegi” – art. 235 k.k.
Na czym polega tworzenie fałszywych dowodów? Zastanawiasz się, czy grozi odpowiedzialność karna, jeśli ktoś:
- podrzuca cudze przedmioty (np. narkotyki, narzędzie przestępstwa) do mieszkania innej osoby,
- fabrykuje dokumenty lub pisma mające obciążyć kogoś innego,
- namawia świadka, żeby „widział więcej niż widział” albo by zmienił wersję wydarzeń?
Właśnie takie sytuacje obejmuje swoim zakresem art. 235 k.k. – tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi, których celem jest:
- skierowanie ścigania przeciwko określonej osobie, albo
- podtrzymanie lub wzmocnienie już toczącego się postępowania przeciwko tej osobie.
Przykłady zachowań, które mogą wypełniać znamiona art. 235 k.k.:
- podrzucenie dokumentów, nośników, zakrwawionych przedmiotów mających sugerować, że dana osoba popełniła poważne przestępstwo,
- spreparowanie fałszywych e‑maili, wydruków, rachunków,
- namawianie małoletniego do zapamiętania fikcyjnej sceny, aby potem złożył zeznanie obciążające wskazaną osobę,
- organizowanie ustawionych rozmów, nagrań czy sytuacji pozornie potwierdzających cudzą winę.
Czym różni się czyn z art. 235 k.k. od fałszywego oskarżenia?
Różnica jest istotna z praktycznego punktu widzenia.
- Art. 234 k.k. dotyczy samego oskarżenia – słów, pisma, doniesienia skierowanego do organu.
- Art. 235 k.k. koncentruje się na dowodach i innych działaniach, które mają „zaprogramować” postępowanie w określonym kierunku.
Co ważne, sprawca z art. 235 k.k. wcale nie musi sam składać zawiadomienia o przestępstwie. Wystarczy, że stwarza fałszywy materiał (dowody, sytuację), na podstawie którego organ sam rozpocznie ściganie albo utrzyma istniejące postępowanie.
Jak szeroko rozumiane są „dowody” i „podstępne zabiegi”?
W tym przepisie „dowody” rozumie się szerzej niż w ścisłym języku procesowym. Chodzi o wszelkie źródła dowodowe – rzeczy i osoby, które mogą dostarczyć informacji o faktach, np.:
- dokumenty, nagrania, zdjęcia,
- przedmioty materialne (broń, odzież, nośniki danych),
- zaplanowane zachowania innych osób, które mają wprowadzić organ w błąd.
„Podstępne zabiegi” to natomiast każde celowe działanie, które ma wprowadzić w błąd organ prowadzący postępowanie, a nie tylko klasyczne fałszerstwo dokumentu.
Jaka kara grozi za tworzenie fałszywych dowodów?
Za czyn z art. 235 k.k. grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
W praktyce taki czyn często występuje w zbiegu z innymi przestępstwami, np.:
- fałszerstwem dokumentu (art. 270 k.k.),
- użyciem podrobionego dokumentu (art. 273 k.k.),
- nadużyciem uprawnień przez funkcjonariusza (art. 231 k.k.),
- fałszywym oskarżeniem (art. 234 k.k.).
Jeżeli obawiasz się, że w Twojej sprawie ktoś celowo produkuje dowody, warto jak najszybciej skonsultować sprawę z adwokatem – zabezpieczenie dowodów niewinności oraz szybkie wykazanie fałszywości materiału może zadecydować o wyniku całego postępowania.
Zatajenie dowodów niewinności – art. 236 k.k.
Na czym polega zatajenie niewinności? Nie zawsze przestępstwo przeciwko wymiarowi sprawiedliwości polega na aktywnym kłamstwie. Czasem największa szkoda powstaje w wyniku milczenia tam, gdzie istnieje obowiązek ujawnienia dowodów niewinności.
Art. 236 k.k. dotyczy sytuacji, w których ktoś:
- ma wiedzę o dowodach niewinności osoby podejrzanej (również w sprawach o wykroczenia czy przewinienia dyscyplinarne),
- i zataja te dowody – przez działanie lub zaniechanie.
Zatajenie może polegać np. na:
- ukryciu lub zniszczeniu dokumentów, nagrań, przedmiotów, które potwierdzają alibi danej osoby,
- świadomym niewskazaniu organom osoby, która widziała zdarzenie i mogłaby potwierdzić niewinność,
- wpływaniu na świadków, by „wyjechali”, nie stawili się na rozprawę, nie ujawniali znanych faktów.
Przestępstwo ma charakter formalny – nie jest konieczne, aby w efekcie zatajenia doszło faktycznie do skazania niewinnego. Wystarczy samo świadome zablokowanie ujawnienia dowodów, które mogłyby wskazywać na brak winy.
Kiedy zatajenie nie jest karalne?
Ustawodawca przewidział istotne wyłączenie odpowiedzialności. Nie podlega karze ten, kto zataja dowody niewinności z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub osobie najbliższej.
To rozwiązanie koresponduje z prawem do obrony i zakazem zmuszania do samooskarżenia – nie można oczekiwać, że ktoś będzie aktywnie dostarczał dowodów niewinności innej osoby, jeżeli jednocześnie te same dowody obciążają jego lub jego bliskich.
Uwaga!: Ten „bezpiecznik” dotyczy wyłącznie odpowiedzialności karnej. Obawa przed odpowiedzialnością cywilną, pracowniczą, dyscyplinarną czy wykroczeniową nie wyłącza karalności z art. 236 k.k.
Jakie są sankcje za zatajenie dowodów niewinności?
Zatajenie dowodów niewinności zagrożone jest łagodniej niż fałszywe oskarżenie czy tworzenie fałszywych dowodów – grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.
Nie oznacza to jednak, że sprawa jest błaha – często łączy się z innymi czynami (np. z art. 233 czy 235 k.k.), a sama kwalifikacja z art. 236 k.k. bywa istotnym narzędziem dla obrony niewinnie oskarżonego, który chce wykazać, że ktoś celowo blokował dowody na jego korzyść.
Fałszywe zeznania a fałszywe oskarżenie i fałszywe dowody
W zakresie przestępstwa fałszywych zeznań zapoznaj się z naszym wcześniejszym wpisem blogowym, który znajdziesz poniżej.
Jeżeli już zapoznałeś się z naszym poprzednim wpisem o składaniu fałszywych zeznań (art. 233 k.k.), możesz się teraz zastanawiać, kiedy zarzuca się popełnienie czynu zabronionego z art. 233 k.k., a kiedy z art. 234–236 k.k.
W pewnym uproszczeniu:
- Art. 233 k.k. – dotyczy treści zeznania, opinii lub oświadczenia składanych jako dowód, po prawidłowym pouczeniu. To „kłamstwo procesowe” świadka, biegłego, strony.
- Art. 234 k.k. – dotyczy sytuacji, gdy ktoś oskarża inną osobę przed organem (informuje, skarży, składa zawiadomienie), niezależnie od tego, czy robi to w formie „zeznania”, czy pisma.
- Art. 235 k.k. – obejmuje produkowanie lub aranżowanie „dowodów” i innych działań mających sterować postępowaniem. To niejako pośrednie fałszywe oskarżenie.
- Art. 236 k.k. – penalizuje świadome blokowanie dowodów niewinności.
W jednej sprawie możliwe jest łączne wystąpienie kilku typów czynów zabronionych, np. fałszywych zeznań obciążających inną osobę (art. 233 k.k.) oraz równoległego zatajenia dowodów niewinności (art. 236 k.k.). O tym, z jakiego rodzaju zbiegiem mamy do czynienia, czy jest on pomijalny czy nie i jak powinna wyglądać kwalifikacja prawna decyduję okoliczności konkretnego przypadku.
Co robić, jeśli boisz się, że ktoś Cię fałszywie oskarżył albo „podrobił” dowody?
Po pierwsze – nie bagatelizuj sytuacji
Jeżeli dowiedziałeś się, że:
- ktoś złożył na Ciebie zawiadomienie o przestępstwie, które uważasz za nieprawdziwe,
- w postępowaniu pojawiły się wątpliwe dokumenty, nagrania czy zeznania,
- organy nie dostrzegają dowodów Twojej niewinności (mimo że istnieją),
działaj szybko. Każdy dzień zwłoki może działać na Twoją niekorzyść – dowody łatwo giną, świadkowie zmieniają miejsca pobytu, pamięć słabnie.
Jak może pomóc adwokat?
Specjaliści od spraw karnych, w tym przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości – tacy jak zespół Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas we Wrocławiu – mogą:
- przeanalizować, czy zachowanie drugiej strony wypełnia znamiona art. 234, 235 lub 236 k.k.,
- zaproponować złożenie zawiadomienia o przestępstwie lub prywatnego aktu oskarżenia,
- przygotować strategię obrony w toczącym się postępowaniu karnym,
- zadbać o zabezpieczenie dowodów niewinności (np. nagrań, korespondencji, lokalizacji telefonów),
- reprezentować Cię przed policją, prokuratorem i sądem.
Pomoc Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas we Wrocławiu
Sprawy o fałszywe oskarżenie, tworzenie fałszywych dowodów i zatajenie dowodów niewinności są wyjątkowo wrażliwe. Dotykają zarówno zaufania do wymiaru sprawiedliwości, jak i fundamentalnych praw jednostki: dobrego imienia, wolności, prawa do obrony.
Kancelaria Adwokacka Majchrzak Panas z siedzibą we Wrocławiu to specjaliści od spraw karnych, w tym przestępstw przeciwko wymiarowi sprawiedliwości. Nasz zespół analizuje nie tylko treść przepisów, lecz także aktualne orzecznictwo i wiodące komentarze, aby budować możliwie najskuteczniejszą linię obrony lub oskarżenia.
Możemy pomóc Ci w szczególności, gdy:
- zostałeś fałszywie oskarżony o przestępstwo, a nie wiesz, jak skutecznie się bronić,
- w Twojej sprawie pojawiły się „dziwne”, potencjalnie spreparowane dowody,
- masz wiedzę o dowodach niewinności innej osoby i obawiasz się własnej odpowiedzialności, jeśli je ujawnisz,
- rozważasz złożenie zawiadomienia o przestępstwie i chcesz to zrobić w sposób odpowiedzialny, bez ryzyka zarzutu z art. 234–235 k.k.
Jeżeli potrzebujesz indywidualnej analizy swojej sytuacji, skontaktuj się z nami – telefonicznie, mailowo lub przez formularz na naszej stronie. Im wcześniej omówisz swoją sprawę ze specjalistą od tego typu postępowań, tym większa szansa, że uda się zminimalizować ryzyko odpowiedzialności karnej i skutecznie ochronić Twoje prawa.
