Przemoc domowa to jeden z najpoważniejszych problemów, z jakimi zgłaszają się klienci. Niezależnie od tego, czy chodzi o jednorazowy wybuch agresji, czy wieloletni schemat przemocy, skutki dla osób pokrzywdzonych są zawsze dotkliwe – fizyczne, psychiczne i ekonomiczne.
Jeżeli doświadczasz przemocy domowej, możesz mieć poczucie bezradności: sprawca mieszka z Tobą pod jednym dachem, a sprawy sądowe kojarzą się z wielomiesięcznymi procedurami. W takiej sytuacji kluczowe jest zrozumienie, że prawo przewiduje natychmiastowe środki ochronne, które mogą zostać zastosowane jeszcze zanim sąd wyda jakiekolwiek postanowienie.
Zespół Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas we Wrocławiu nierzadko spotyka osoby, które o tych rozwiązaniach po prostu nie wiedzą albo dowiadują się o nich dopiero po fakcie. Niniejszy artykuł ma na celu pomóc Ci zrozumieć, kiedy Policja (oraz analogicznie Żandarmeria Wojskowa) może zadziałać natychmiast, nakazać sprawcy opuszczenie mieszkania i wprowadzić zakaz zbliżania się do niego (lub zastosować inne środki ochronne)– oraz jakie masz prawa jako osoba doznająca przemocy lub jako osoba, wobec której takie środki zastosowano.
Kogo przepisy uznają za osobę stosującą przemoc domową?
Ustawodawstwo antyprzemocowe posługuje się szeroką definicją przemocy domowej. Chodzi nie tylko o bicie czy bezpośrednie groźby, ale także o zachowania psychiczne, ekonomiczne czy związane z izolowaniem domowników, wykorzystywaniem przewagi fizycznej, psychicznej lub finansowej i naruszaniem ich dóbr osobistych.
Zgodnie z ustawą o przeciwdziałaniu przemocy domowej, osoba stosująca przemoc to osoba, która przez jednorazowe lub powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie, wykorzystując swoją przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną, narusza prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy domowej.
Ustawa o Policji odsyła do tej definicji przemocy domowej – Policja nie używa własnego pojęcia sprawcy przemocy, tylko posługuje się tym, co wynika z przepisów szczególnych. Dzięki temu stosowane środki ochrony są spójne z całym systemem prawnym, w tym z postępowaniami cywilnymi i karnymi.
Co ważne:
- nie ma znaczenia, czy przemoc wystąpiła raz, czy wielokrotnie;
- przepisy obejmują nie tylko klasyczne relacje małżeńskie, ale także inne bliskie więzi, w których dochodzi do nadużyć.
- przemocą może być również uporczywe kontrolowanie, zastraszanie, ograniczanie dostępu do pieniędzy lub kontaktów z rodziną;
Kiedy Policja może podjąć działania?
W praktyce często pojawia się pytanie: czy Policja może coś zrobić, jeżeli nic się aktualnie nie dzieje, a na miejscu nie ma awantury ani nie dochodzi do rękoczynów? Odpowiedź jest bardzo istotna: tak, Policja nie musi czekać aż dojdzie do eskalacji.
Policja może zastosować środki ochronne, gdy tylko poweźmie wiarygodną informację o stosowaniu przemocy domowej oraz o zagrożeniu życia lub zdrowia domowników. Taka informacja może pochodzić z wielu źródeł, na przykład:
- od kuratora sądowego, który obserwuje sytuację rodzinną;
- od osoby doznającej przemocy, która sama składa zawiadomienie;
- z dokumentów w ramach procedury „Niebieskie Karty”.
- od pracownika pomocy społecznej, pedagoga szkolnego, lekarza czy sąsiadów;
W praktyce oznacza to, że dobra reakcja często zaczyna się od odważnego zgłoszenia – Twojego albo osoby z zewnątrz, która dostrzega problem. Dobry adwokat zajmujący się sprawami przemocy domowej może pomóc Ci odpowiednio opisać sytuację i przygotować zgłoszenie tak, aby Policja miała jak najpełniejszy obraz zagrożenia.
Zatrzymanie sprawcy przemocy – kiedy jest możliwe?
Przede wszystkim Policja ma prawo zatrzymać osobę stosującą przemoc domową. Jest to najszybszy i najbardziej zdecydowany środek, który może zostać zastosowany w sytuacji realnego zagrożenia dla domowników.
Decyzja o zatrzymaniu nie jest jednak podejmowana automatycznie. Policjant każdorazowo ocenia ryzyko bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, przy czym analiza ta prowadzona jest oddzielnie w odniesieniu do osób dorosłych i dzieci. Ocena ryzyka dokonywana jest przy użyciu specjalnego narzędzia – kwestionariusza szacowania ryzyka zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego.
W trakcie tej oceny Policja bierze pod uwagę szereg okoliczności, w tym w szczególności:
- czy sprawca stosował przemoc fizyczną lub groził jej użyciem,
- czy znajduje się pod wpływem alkoholu lub innych substancji odurzających,
- wiek osoby doznającej przemocy,
- czy ofiara jest kobietą w ciąży, osobą z niepełnosprawnością lub osobą szczególnie bezbronną,
- czy osoba doznająca przemocy podejmowała próby samobójcze lub sygnalizowała myśli samobójcze.
Po dokonaniu zatrzymania Policja ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić prokuratora, a także właściwy miejscowo zespół interdyscyplinarny działający na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Jeżeli w mieszkaniu przebywają osoby małoletnie, dodatkowo informowany jest właściwy sąd opiekuńczy.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w ramach opisywanej procedury, specjaliści od spraw z zakresu przeciwdziałania przemocy domowej z Kancelarii Adwokackiej Majchrzak Panas we Wrocławiu mogą pomóc Ci w przygotowaniu pisma, towarzyszyć w przesłuchaniu i zaplanować dalsze kroki prawne.
Nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się – jak to działa?
Jednym z najważniejszych środków ochrony przewidzianych w przepisach jest opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia i zakaz zbliżania się do wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia. Środek ten ma na celu szybkie odseparowanie sprawcy przemocy od osób zagrożonych i zapewnienie im realnego poczucia bezpieczeństwa.
W treści nakazu i zakazu Policjant precyzyjnie określa obszar lub minimalną odległość, jaką osoba stosująca przemoc domową musi zachować od wspólnie zajmowanego mieszkania. Co istotne, przepisy te mają zastosowanie do każdego lokalu służącego zaspokajaniu bieżących potrzeb mieszkaniowych, niezależnie od tytułu prawnego do nieruchomości.
Przed wydaniem nakazu i zakazu Policjant co do zasady sporządza kwestionariusz szacowania ryzyka zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego. Jeżeli jednak taki kwestionariusz został już sporządzony wcześniej – na przykład w związku z zatrzymaniem osoby stosującej przemoc – nie sporządza się go ponownie.
Ważnym elementem procedury jest również niezwłoczne przesłuchanie osoby zgłaszającej przemoc, najlepiej bezpośrednio na miejscu zdarzenia. Jeżeli obecność domniemanego sprawcy mogłaby krępować świadka lub negatywnie wpływać na jego stan psychiczny, Policjant może nakazać mu tymczasowe opuszczenie mieszkania jeszcze przed przesłuchaniem. Takie „przesłuchanie na gorąco” służy nie tylko ocenie ryzyka, ale także ustaleniu, jakie środki ochronne i w jakim zakresie powinny zostać zastosowane.
Inaczej wygląda procedura w przypadku osób małoletnich. Ich przesłuchanie przeprowadza sąd opiekuńczy na wniosek Policji, z udziałem prokuratora oraz biegłego psychologa. Małoletni ma prawo wskazać osobę pełnoletnią, która może być obecna przy przesłuchaniu, o ile nie ogranicza to swobody jego wypowiedzi. W przesłuchaniu nie uczestniczy osoba stosująca przemoc domową.
Jeżeli sprawca przemocy został wcześniej zatrzymany, nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania się mogą zostać zastosowane bezpośrednio po jego zwolnieniu. Ma to kluczowe znaczenie dla zapewnienia domownikom ciągłości ochrony.
Dodatkowe zakazy: zbliżania się, kontaktowania i wstępu
Policja może też zastosować dodatkowe środki ochrony, które funkcjonują obok nakazu opuszczenia mieszkania i zakazu zbliżania do niego lub go uzupełniają. Chodzi w szczególności o:
- zakaz zbliżania się do osoby doznającej przemocy na określoną odległość;
- zakaz wstępu do miejsc, w których ofiara regularnie przebywa, takich jak szkoła, miejsce pracy czy klub sportowy.
- zakaz kontaktowania się z nią – bezpośrednio, telefonicznie, mailowo, przez komunikatory lub osoby trzecie;
Te środki są niezwykle istotne w sytuacjach, gdy sprawca „czyha” pod szkołą albo zaczepia ofiarę w drodze do pracy, mimo że nie mieszka już z nią wspólnie. Dzięki zakazom zbliżania i kontaktowania naruszenie spokoju ofiary staje się naruszeniem konkretnej decyzji organu, co ułatwia szybkie reagowanie i pociągnięcie do odpowiedzialności.
Warto pamiętać, że zakazy mogą zostać wydane od razu łącznie z nakazem opuszczenia mieszkania, ale mogą też wchodzić w życie w dalszej kolejności, tak aby zapewnić ciągłość ochrony po zakończeniu pierwotnego okresu obowiązywania nakazu.
Jak długo obowiązuje policyjny nakaz i zakazy?
Tu pojawia się bardzo praktyczne pytanie, które zadaje wielu klientów: na ile dni Policja może udzielić ochrony, zanim konieczna będzie interwencja sądu?
Zastosowane przez Policję nakazy i zakazy mają charakter ściśle czasowy, ponieważ powinny być stosowane w sytuacjach nagłych, wymagających niezwłocznej interwencji Państwa. Wymaga podkreślenia, że co do zasady nakaz i zakazy obowiązują maksymalnie 14 dni, licząc od dnia ich wydania. Po upływie tego terminu wygasają z mocy prawa – nie trzeba żadnej dodatkowej decyzji.
To jednak nie znaczy, że po 14 dniach pozostajesz bez ochrony. W tym czasie możesz – i w praktyce warto – złożyć do sądu wniosek o zobowiązanie sprawcy do opuszczenia mieszkania, zakazanie zbliżania się do mieszkania lub zastosowanie innych zakazów, jak również o zastosowanie zabezpieczenia na czas postępowania.
Dobrze przygotowany wniosek, zawierający opis przemocy, dokumentację medyczną, notatki policyjne i wskazanie zastosowanych wcześniej środków, znacząco zwiększa szanse na szybkie i skuteczne rozstrzygnięcie. Właśnie w tym zakresie wsparcie doświadczonego adwokata we Wrocławiu, który specjalizuje się w sprawach przemocy domowej, może być dla Ciebie kluczowe.
Jakie prawa ma osoba, wobec której zastosowano środki Policji?
System prawny stara się z jednej strony zapewnić natychmiastową ochronę ofierze, a z drugiej – zachować podstawowe gwarancje procesowe osoby, wobec której wydano nakaz lub zakazy.
Jeżeli wobec Ciebie zastosowano środki ochronne jako domniemanego sprawcy przemocy domowej, masz prawo:
- zostać wysłuchanym przed wydaniem decyzji, o ile nie opóźni to podjęcia niezbędnych działań;
- otrzymać odpis decyzji z wyjaśnieniem, jakie dokładnie obowiązki nałożono i jak długo trwają;
- znać sposób zaskarżenia decyzji i termin na wniesienie zażalenia;
- zaskarżyć decyzję do właściwego sądu rejonowego, który zbada jej zasadność, legalność i prawidłowość.
Zażalenie składa się w bardzo krótkim terminie (3 dni), dlatego jeżeli uważasz, że środek zastosowano wobec Ciebie niesłusznie, powinieneś jak najszybciej skontaktować się z ekspertem w tej dziedzinie. Dobry adwokat pomoże w zebraniu dowodów, przygotowaniu argumentacji i reprezentowaniu twoich interesów przed sądem.
Dlaczego warto działać szybko i z pomocą adwokata?
Z perspektywy osoby doznającej przemocy domowej 14 dni to bardzo krótki czas. Ten okres powinien być wykorzystany na zaplanowanie dalszych działań: złożenie wniosku do sądu, zabezpieczenie dowodów, ustalenie planu bezpieczeństwa dla siebie i dzieci.
Z perspektywy osoby, wobec której zastosowano środki, czas ten jest równie krótki – na znalezienie noclegu, ustabilizowanie sytuacji zawodowej oraz podjęcie decyzji, czy i w jaki sposób bronić się przed zarzutami.
W obu przypadkach wsparcie doświadczonego pełnomocnika ma ogromne znaczenie:
- specjaliści od spraw przemocy domowej pomogą Ci uporządkować fakty i wybrać najlepszą strategię;
- dobry adwokat znający praktykę sądów i organów ścigania może realistycznie ocenić szanse powodzenia wniosku lub zażalenia;
- profesjonalna pomoc prawna daje poczucie, że nie jesteś w tej sytuacji sam – ktoś czuwa nad terminami, dokumentami i argumentacją.
Jeżeli potrzebujesz wsparcia w zakresie natychmiastowych środków ochrony przed przemocą domową, przygotowania wniosku do sądu lub obrony w postępowaniu, możesz skontaktować się z Kancelarią Adwokacką Majchrzak Panas we Wrocławiu. Nasz zespół pomaga zarówno osobom doznającym przemocy, jak i tym, które potrzebują obrony w związku z zarzutem jej stosowania, dbając o rzetelne przedstawienie faktów i ochronę praw.
Sprawdź też artykuł: Przemoc domowa – jakie masz prawa, czego możesz żądać i jak wygląda postępowanie? Poradnik prawny
